Hukuk sistemimizde hakaret suçu, bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikteki söz ve davranışları kapsar. Kanun koyucu bu suçu iki temel şekilde tanımlamıştır:
Somut Bir Fiil veya Olgu İsnadı: Bir kişiye "Hırsızlık yaptın", "Rüşvet aldın" gibi ispatlanmamış somut bir eylemi yakıştırmak.
Sövme: Kişinin saygınlığına saldırmak amacıyla "Geri zekalı", "Şerefsiz", "Haysiyetsiz" gibi soyut küfür veya aşağılayıcı sıfatlar kullanmak.
Önemli Ayrım: "Kaba hitap" (Örneğin; nezaketsiz sözler) Yargıtay kararlarına göre hakaret sayılmayabilir. Ancak sınır çok incedir ve her olay kendi içinde değerlendirilir.
2. Cezayı Artıran Haller (Nitelikli Hakaret)
Bazı durumlarda verilecek ceza, suçun basit haline göre daha ağırdır (TCK m. 125/3-4):
Kamu Görevlisine Karşı: Görevi nedeniyle (Örn: Polise, doktora, hakime görevi sırasında hakaret).
Dini Değerlere Karşı: Kişinin mensup olduğu dinin kutsal değerlerine hakaret.
Aleniyet (Sosyal Medya): Hakaretin herkesin duyabileceği/görebileceği bir ortamda (Twitter, Instagram, Sokak ortası vb.) yapılması cezayı 1/6 oranında artırır.
3. Soruşturma ve Yargılama Süreci (CMK Süreçleri)
Vatandaşların en çok merak ettiği "Süreç nasıl işler?" sorusunun yanıtı şöyledir:
Şikayet Zorunluluğu (TCK m. 131): Basit hakaret suçu şikayete tabidir. Mağdur, fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde şikayetçi olmalıdır. Şikayet geri çekilirse dava düşer. o İstisna: Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret suçunda şikayet aranmaz, savcılık kendiliğinden (re'sen) soruşturur.
Uzlaştırma (CMK m. 253): Hakaret suçu (kamu görevlisine hakaret hariç) uzlaştırma kapsamındadır. Dava açılmadan önce dosya bir uzlaştırmacıya gider. Taraflar anlaşırsa (özür, bağış veya para karşılığı) dava açılmaz, konu kapanır. Anlaşma sağlanamazsa dava açılır.
4. Cezası Nedir? Hapis Yatar mıyım?
Vatandaşın en büyük endişesi hapis cezasıdır. TCK sistematiği şu şekildedir:
Hapis veya Adli Para Cezası: Basit hakaret suçunda hakim, 3 aydan 2 yıla kadar hapis VEYA adli para cezasına hükmeder.
Nitelikli Halde Ceza: Kamu görevlisine hakaret edilirse ceza alt sınırı 1 yıldan az olamaz. Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB): Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkumiyeti yoksa ve ceza 2 yılın altındaysa, mahkeme genellikle HAGB kararı verir. Bu, "5 yıl içinde başka suç işleme, bu cezayı yok sayacağım" demektir. Yani kişi cezaevine girmez.
İnfaz Kanunu: Hapis cezası verilse dahi, ceza miktarı düşük olduğu için (denetimli serbestlik vb. yasalarla) kapalı cezaevinde infazı genellikle söz konusu olmaz (Mükerrer suçlar hariç).
5. İşin "Para" Boyutu: Manevi Tazminat Davası
Ceza davası haricinde, hakarete uğrayan kişi "Kişilik haklarım zedelendi" diyerek Hukuk Mahkemelerinde Manevi Tazminat Davası açabilir (Türk Borçlar Kanunu m. 58). Bu dava ceza davasından bağımsızdır.
Ceza davasında alınan mahkumiyet kararı, tazminat davasında delil olarak kullanılır ve davayı kazanmayı kolaylaştırır.
Tazminat miktarı; tarafların ekonomik durumu, hakaretin ağırlığı ve aleniyet durumuna göre hakim tarafından belirlenir.
